นายนรเศรษฐ์ ปรัชญากร ประธานกรรมาธิการ (กมธ.) การพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพและการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา นำเสนอรายงานที่คณะกรรมาธิการพิจารณาเสร็จแล้วให้ที่ประชุมวุฒิสภาพิจารณา เรื่องายงานการศึกษาและข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนากระบวนการเลือกตั้งของไทยอย่างเสรีและเป็นธรรม โดยระบุว่ารายงานฉบับนี้จัดทำขึ้นเพื่อศึกษาปัญหาและลดข้อกังวลเกี่ยวกับความเสรีและความเป็นธรรมของการเลือกตั้งไทย นับตั้งแต่การเลือกตั้งระดับชาติปี 2562 รวมทั้งเสนอแนวทางส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนทั้งก่อน ระหว่าง และหลังการเลือกตั้ง ตลอดจนจัดทำข้อเสนอแนะต่อองค์กรที่เกี่ยวข้อง รายงานแบ่งปัญหาการเลือกตั้งออกเป็น 5 มิติ ครอบคลุมปัญหาเชิงโครงสร้างและกฎหมาย ความไม่แน่นอนของระบบ อุปสรรคในการบริหารจัดการ ข้อจำกัดในการใช้สิทธิของกลุ่มเปราะบาง และความท้าทายจากเทคโนโลยี
ด้าน นายวีรยุทธ สร้อยทอง กรรมาธิการฯ กล่าวว่าคณะกรรมาธิการเสนอให้ปรับปรุงรัฐธรรมนูญและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เช่น การกำหนดหมายเลขผู้สมัครแบบเดียวกันทั่วประเทศ การปรับหลักเกณฑ์คำนวณจำนวน สส.แบบบัญชีรายชื่อ และการขยายสิทธิเลือกตั้งให้ครอบคลุมผู้ที่ปฏิบัติงานหรือมีถิ่นพำนักอยู่ในพื้นที่จริง นอกจากนี้ ยังเสนอให้ปรับปรุงกระบวนการสรรหาและคุณสมบัติของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เพิ่มกลไกตรวจสอบและการมีส่วนร่วมของประชาชน รวมทั้งเปิดทางให้รัฐสภาและประชาชนเข้าชื่อถอดถอน กกต. เพื่อให้องค์กรจัดการเลือกตั้งมีความยึดโยงกับประชาชนและได้รับความไว้วางใจจากสังคมมากขึ้น
ทั้งนี้ รายงานฉบับนี้เป็นการรวบรวมบทเรียนจากการเลือกตั้งปี 2562 ปี 2566 และ 2569 โดยระบุถึงปัญหาด้านโครงสร้าง กฎหมาย และการใช้ดุลยพินิจของ กกต. รวมถึงความล่าช้าในการตรวจสอบคุณสมบัติผู้สมัคร ความแตกต่างของมาตรฐานการทำงานระหว่างส่วนกลางกับภูมิภาค และความเป็นกลางของเจ้าหน้าที่ประจำหน่วยเลือกตั้ง ซึ่งอาจกระทบต่อความเชื่อมั่นของประชาชน สำหรับข้อเสนอสำคัญ ประกอบด้วย การแยกอำนาจจัดการเลือกตั้งออกจากอำนาจตรวจสอบ การเพิ่มกลไกถ่วงดุลและการมีส่วนร่วมของประชาชน การเปิดรับประชาชนเป็นกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง การประกาศผลเลือกตั้งภายใน 7 วัน การเผยแพร่ผลคะแนนรายหน่วยในรูปแบบดิจิทัล และการกำหนดส่วนต่างของจำนวนประชากรในแต่ละเขตเลือกตั้งไม่เกินร้อยละ 5
ภายหลังการพิจารณา ที่ประชุมวุฒิสภาเห็นชอบด้วยกับรายงาน พร้อมทั้งข้อสังเกตและข้อเสนอแนะของคณะกรรมาธิการ และมีมติให้ส่งไปยังคณะรัฐมนตรีเพื่อดำเนินการต่อไป
ทัดดาว ทองอิ่ม / ข่าว
ลักขณา เทียกทอง / เรียบเรียง