โดย
"Policy Watch Connect 2026 เลือกตั้ง 69 นโยบายสาธารณะ ฝ่าวิกฤตประเทศ" ซึ่งจัดขึ้นโดยความร่วมมือของคณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา Policy Watch The Active ThaiPBS และเครือข่ายภาคประชาสังคมกว่า 40 องค์กร ที่มาร่วมออกแบบนโยบายสาธารณะก่อนเลือกตั้ง ณ อาคารรัฐสภา ระหว่างวันที่ 12-22 มกราคม 2569 ซึ่งวันนี้เป็นวันที่ 4 มีการเสวนาภายใต้หัวข้อ Policy Watch Report: บทเรียนการติดตามและสื่อสารนโยบาย และ Policy Watch X-Ray: วิเคราะห์แนวคิด เครื่องมือ และกระบวนการติดตามและสื่อสารนโยบายสาธารณะในฐานะนวัตกรรมเชิงนโยบาย โดยนางสาวอรุชิตา อุตมะโภคิน ศูนย์สื่อสารวาระทางสังคม และนโยบายสาธารณะ ผศ.ดร.ธีรพัฒน์ อังศุชวาล นักวิชาการและนักขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ และอาจารย์ภาควิชาสังคมศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล นายธนพล บางยี่ขัน บรรณาธิการ Policy Watch ThaiPBS นางสาวทัศนีย์ ประกอบบุญ Transmedia Journalists นายนิติรัตน์ ทรัพย์สมบูรณ์ เครือข่ายภาคประชาชน We Fair และนายอภินันท์ ธรรมเสนา ผู้จัดการฝ่ายสื่อสารขับเคลื่อนสังคมและนโยบายสาธารณะ ร่วมวงเสวนา
นางสาวอรุชิตา กล่าวถึงความแตกต่างของ Policy Watch กับการติดตามตรวจสอบนโยบายด้วยเครื่องมืออื่น ๆ ว่า ข่าวความสูญเสียที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ เพียงเปลี่ยนวัน เวลา สถานที่ และผู้ได้รับผลกระทบ ซึ่งเมื่อถูกนำเสนอเป็นข่าวออกไป ก็มักจะมีการเสนอวิธีแก้ไขมาโดยตลอด เป็นรายกรณี แต่ก็ยังเกิดขึ้นซ้ำ ๆ อย่างเหตุการณ์เครนถล่มบนถนนพระราม 2 ซึ่ง Policy Watch แพลตฟอร์มจับตานโยบายสาธารณะนี้ เป็นความพยายามที่จะใช้วิธีการสื่อสารข่าวและเนื้อหาที่เกิดขึ้นในสังคม ปัญหาที่เกิดซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่ไม่เคยแก้ได้ โดยใช้วิธีติดตามผ่านฐานข้อมูลจากข่าวที่นำเสนอรายวัน ซึ่งเมื่อนำมารวบรวมกันกลายเป็นแหล่งข้อมูลมหาศาล และสิ่งที่ Policy Watch พยามยามทำ คือ การแก้ปัญหาที่เกิดซ้ำ ๆ ในเชิงระบบและเชิงนโยบาย ซึ่งสอดรับกับในช่วงที่ ThaiPBS ให้ความสำคัญกับช่องทางออนไลน์ จึงเชื่อมโยงฐานข้อมูลข่าว และนำมาใช้ประโยชน์ได้เป็นอย่างดี
ด้าน ผศ.ดร.ธีรพัฒน์ สะท้อนความเห็นในเรื่องข่าวเกี่ยวกับนโยบายโดยตรงที่มีพื้นที่ในสื่อน้อยมาก ว่า ในบางประเทศบางสำนักข่าวจะเล่าข่าวนโยบายโดยตรง เป็นข่าวแบบเชิงลึก เป็นข่าว Exclusive แต่ผู้ชมต้องเสียเงิน ขณะที่ Thai PBS ผู้ชมสามารถติดตามได้ฟรี มีการเกาะติดข่าวที่เป็นนโยบายโดยตรง เป็นการสร้าง Archives หรือคลังรวมของข้อมูลข่าวสารเฉพาะทาง ไม่ใช่เพียงการนำเสนอข่าว แต่เป็นการเปิดชุดข้อมูลใหม่ ๆ ให้สามารถติดตามนโยบายสาธารณะของรัฐได้
ขณะที่โจทย์สำคัญที่จะทำให้คนติดตามการสื่อสารข่าวนโยบายเหล่านี้ ลึกไปจนถึงโครงสร้างจะทำได้อย่างไร นายธนพล ให้ความเห็นว่า การนำเสนอเนื้อหาเชิงนโยบายจะมีความยาวของนโยบายที่ไม่ได้สิ้นสุดแค่วันนี้หรือพรุ่งนี้ มีกลไกที่ต้องติดตามอย่างต่อเนื่อง มีความพลิกผันเกิดขึ้นได้ตอดเวลา เช่น การผ่านร่างกฎหมายต่าง ๆ ของรัฐสภา จากสภาผู้แทนราษฎรมาถึงวุฒิสภา ที่บางครั้งมีการสะดุด ส่งผลกระทบต่อเงื่อนเวลาการใช้บังคับของกฎหมายฉบับนั้น ๆ ซึ่งเป็นความท้าทาย ที่ต้องทำให้คนมาติดตาม
นางสาวอรุชิตา กล่าวเสริมว่า ภาคประชาชนหรือคนทำงานเชิงประเด็นที่ทำงานเกี่ยวกับเรื่องนี้และเกาะติดอย่างต่อเนื่อง มีนักข่าวที่ทำข่าวแบบเกาะติด ติดตามรายงานเรื่องนโยบายแบบลงลึก จะทำให้เกิดการขยับของนโยบายนั้น ซึ่งเป็นส่วนสำคัญอย่างมาก
ด้านนางสาวทัศนีย์ ในฐานะผู้สื่อข่าว ThaiPBS ที่เกาะติดข่าวนโยบายมาโดยตลอด กล่าวว่า การทำข่าวไม่ได้แตกต่างจากสื่อทั่วไป มีการทำงงข่าวสถานการณ์ต่าง ๆ แต่เมื่อมีศูนย์สื่อสารทางสังคมที่เดินหน้าเรื่องการผลักดัน Policy Watch ติดตามนโยบาย จึงมีการปรับตัวหรือพลิกบทบาทของการทำงานข่าวในเชิงลึก ซึ่งไม่ใช่เพียงการติดตามว่า ข่าวมีความคืบหน้าไปถึงไหนแล้ว หรือ Policy Tracking แต่สิ่งสำคัญคือบทวิเคราะห์เชิงลึกในเนื้อหา ในประเด็นนั้น ๆ ด้วย รวมถึงยังมีคอลัมน์ที่รับฟังเสียงสะท้อนของผู้คนหลากหลายในประเด็นที่ติดตาม มีเวทีการประชุมหารือแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ซึ่งการที่จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายคือการเกาะติดไม่ปล่อย เน้นข้อมูลที่จะมาสนับสนุน ตนจึงต้องเปลี่ยนบทบาทมาเจาะลึกมากยิ่งขึ้น อย่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) คุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ พ.ศ. 2568 ที่เพิ่งมีผลใช้บังคับเมื่อปลายปีที่แล้ว โดยเกิดจากการเลือกตั้ง ปี 2566 ในการจัดตั้งรัฐบาลมีเสียงเรียกร้องของคนตัวเล็กตัวน้อยว่าอยากให้ผลักดันเรื่องนี้ จึงใช้การนำเสนอโดยวิเคราะห์ว่ามีพรรคการเมืองใดบ้างที่ให้ความสำคัญกับนโยบายของกลุ่มชาติพันธุ์นำมาเปรียบเทียบกัน ทำให้เกิดการแข่งขันของพรรคการเมืองแต่ละพรรค ที่นำเสนอนโยบายและให้ความสำคัญกับกลุ่มชาติพันธุ์ กระทั่งสุดท้ายกฎหมายฉบับนี้มีผลใช้บังคับได้สำเร็จ
ทัดดาว ทองอิ่ม ข่าว / เรียบเรียง
